Sa mahabang pakikipagsapalaran ng kuwentong ‘Gapô, nailarawan pa rin ng may-akda ang totoong kahulugang nakapaloob ditto. Sa nobelang aking nabasa, ang istilo ng pagsusulat ni Lualhati Bautista ay nakapagpabuhay sa aking puso’t isipan. Akmang-akma ang mga katagang binibitawan ng bawat tauhan sa kuwento, naipapakita niya sa bawat salita ang hinagpis, lungkot, saya, poot, hinanakit, pagmamalasakit, pag-aalala at pagmamahal. Ginising ng bawat linyang sinasabi na tauhan ang aking emosyon, naramdaman ko kung kelan naging totoo at kung kelan nagkunwari. Angkop ang lengguwaheng ginamit ng bawat tauhan sa napiling tagpuan ng istorya. Tagumpay na nailipad ako at nailakbay ang aking isipan sa mga pangyayari, kabutihan man o kasamaan sa bayan ng Gapô. Naging tagumpay rin si Lualhati sa paglalarawan sa mga tauhan, mga alitang nagaganap sa kanila, sa mga Pilipino at Amerikano. Nailahad niya ng mabuti ang pagkakaiba ng totoo sa realidad, sa kulay ng balat, sa salaping ibinabayad at ang katotohanan sa kabalintunaan ng pagkakaibigang Pilipino-Amerikano.
“Ang nobelang Gapô ay nagsisilbing kurot sa gunitang pinamamanhid ng propaganda ng umiiral na kaayusan.”sabi nga nila. Sa buhay sa Gapô, naipakita at nadarama ang matinding alyenasyon ng mga kasamaan at panghahamak na dinaranas ng Pilipino at maging ng mga Amerikano dahil sa sistema ng imperyalismo at diskriminasyon. Sa nobelang ito, inilarawan ang buhay ng mga kapatid ni Juan de la Cruz na umaasa sa katas ng base ng Amerikano habang kinakatas din naman ang kanilang dignidad at amor-propyo. Inilahad ditto ang kabaliktarang nagaganap sa pagkakaibigan ni Juan at ni Sam. Konkreto sa kaso nina Michael, Magda, Modesto at Ali na agrabyado ang mga Pilipino sa sistemang ito, na palso ang sinasabing pagmamalasakit ng Estados Unidos sa karapatan ng tao.
Bilang mambabasa, nakita ko ang kakayahan ng nobelang Gapô na magtambad ng kontra-realidad, ng isang ilusyong magtuturo ng mga posibilidad na ang takbo ng piksyunal na buhay ay mabaligtad. Sa mensaheng sinasaklaw ng nobelang ito, natutunan ko na ang buhay sa Gapô ay sadyang napakahirap. Ipinapakita rito ang talamak na sistema ng diskriminasyon at prostitusyon sa bayan. Ang buhay kasama ang mga kapatid ni Sam, itim man o puti, ay mahirap lalo na kung hindi ka marunong makisama at lumagay sa dapat mong kalagyang posisyon. Ang di pantay na atensyon at pagtingin ay tinitingnan nila sa kung anong kulay ng balay, puti sa itaas, itim ang sunod at kayumanggi ang laging nasa huli. Bakit nga ba ganito sa ating bayan, kung sino pa ang tunay na nakatira ay siya pa ang itinuturing na iba? Ganito na kalala ang diskriminasyon sa ating bayan. Ipinapakita ng Gapô ang pagiging dehado ng mga Pinoy at ang kabalintunaan sa mga katagang “To The Lasting Friendship of Two Great Nations”.
Sa kabuuan, kung magbibigay ako ng grado sa nobelang ito, sa bahagdan na 1 hanggang 5, 1 ang pinakamataas at 5 ang pinakamababa, binibigyan ko ito ng 2 sapagkat matagumpay na naisalamin mg nobelang ito ang mga pangyayaring nagaganap sa bayang OlonGapô. Karagdagan pa rito, naipahayag ng husto ng may-akda ang kanyang emosyon sa bawat linyang lalabas sa bibig ng tauhan at sa bawat kilos at galaw ng mga ito. Naipaliwanag niya ng husto ang mga damdamin ng tauhan sa mga sitwasyong haharapin nila. Nananatili ring nag-iisip ang mga mambabasa sa kung ano ang susunod na mangyayari at nagagawa niyang pasabikin ang kanyang mambabasa sa bawat kabanata. Naipaliwanag sa nobelang ito ang pinagmulan ng diskriminasyon at mga pangarap ng mga hostess na nagmistulang kabute sa tuwing darating at aalis angn mga Kano.
Bilang mambabasa, inirerekomenda ko ang mga kabataan upang basahin ang aklat na ito upang kanilang malaman ang katotohanan sa likod ng pagkakaibigan nina Juan at ni Sam. Malalaman nila ang mga mahahalagang nagaganap dito sa ating bansa at mamumulat sila ng maaga sa pagmamalasakit o panghahamak sa atin ng mga Aerikano. Ang mga kakayanan ng Pilipino ay naipakita, ang pagiging hospitable sa mga bisita kaya pati ang pagsakop ng mga dayuhan ay nagingn api-apihan tayo at naghintay ng halos 400 na taonng nakahulagpos sa kadena.
Matapos ang mahabang panahon ng paghihintay at pag-iipon, nakabili na din ako ng Kapitan Sino ni Bob Ong. Subalit, hindi ko pa nababasa ang libro dahil medyo abala nitong mga huling araw. Maraming mga pagsusulit ang nakapila at maraming oras ang nasayang dahil sa Swine Flu na naging dahilan para tamarin ang utak kong dati ay maayos pang gumagana. Isa ako sa mga masugid na taga-hanga ni Bob Ong, kaya kahit na medyo namamahalan ako sa manipis niyang libro ay bumili na din ako.(isa pa lang akong estudyante..pasensya sa kakuriputan)
batangenyaako